Nội dung chính
Thế hệ doanh nhân trẻ Việt Nam đang chuẩn bị ghi dấu trên bản đồ kinh doanh toàn cầu, khẳng định sức mạnh của các gia đình doanh nhân Việt.
Một thập kỷ trước, tôi đã dẫn một đoàn cán bộ địa phương chuyên trách hỗ trợ doanh nghiệp tới Nhật Bản. Chúng tôi ghé thăm một công ty cơ khí lâu đời, thành lập từ những năm 1920, chuyên sản xuất vòng bi chất lượng cao. Dù phần lớn sản phẩm tiêu thụ nội địa, công ty vẫn mở cửa cho các kỹ sư Việt Nam thực tập, tạo ra một kênh giao lưu công nghệ hữu ích.
Chủ doanh nghiệp – con trai người sáng lập – chia sẻ một băn khoăn: liệu doanh nghiệp có thể duy trì và phát triển đến thế hệ thứ ba của gia đình? Câu hỏi này không chỉ là vấn đề riêng của một công ty mà còn phản ánh thách thức chung của các doanh nghiệp gia đình trên toàn cầu.
Di sản doanh nghiệp gia đình trên thế giới
Ví dụ tiêu biểu là Ferdinand Adolph Lange, người đã học hỏi từ các bậc thầy cơ khí châu Âu và thành lập nhà máy đồng hồ A. Lange & Cie tại Dresden năm 1845. Sau hơn bốn thế hệ, thương hiệu được mua lại bởi tập đoàn Richemont vào năm 2000 và ngày nay A. Lange & Sohne đứng ngang với Patek Philippe trong danh sách đồng hồ hàng đầu thế giới.
Theo Family Enterprise USA (2023‑2024), 35% các công ty trong danh sách Fortune 500 do gia đình sở hữu, đóng góp 64% GDP Mỹ, tạo việc làm cho 62% lực lượng lao động và 78% việc làm mới. Tuy nhiên, Family Firm Institute ước tính chỉ 30% doanh nghiệp gia đình tồn tại tới thế hệ thứ hai, 12% tới thế hệ thứ ba và chỉ 4% tới thế hệ thứ tư.
Thực trạng doanh nghiệp gia đình tại Việt Nam
Nhận thấy tiềm năng, một nhóm doanh nghiệp Việt đã thành lập Hội đồng Doanh nhân và Gia đình Việt Nam. Các thống kê sơ bộ cho thấy 100 doanh nghiệp gia đình lớn nhất Việt Nam đóng góp khoảng 25% GDP quốc gia – con số ấn tượng so với 84% tại Hồng Kông, 76% tại Malaysia, 48% tại Singapore và 47% tại Philippines.
McKinsey dự báo rằng doanh nghiệp gia đình sẽ chiếm tới 40% các công ty lớn nhất thế giới vào năm 2024, tăng đáng kể so với 15% năm 2010. Điều này cho thấy xu hướng gia tăng sức mạnh của mô hình kinh doanh dựa trên di sản và truyền thống.
Thách thức và cơ hội cho thế hệ kế thừa
Trong bối cảnh toàn cầu hoá, các doanh nghiệp Việt đang phải đối mặt với áp lực cạnh tranh từ các nhà cung cấp nước ngoài, đặc biệt là những doanh nghiệp chỉ thực hiện một vài công đoạn cuối tại Việt Nam để tận dụng ưu đãi thuế. Đối với thế hệ doanh nhân trẻ, việc chuyển giao quyền quản lý và sở hữu đòi hỏi không chỉ kiến thức chuyên môn mà còn khả năng đổi mới sáng tạo.
Những câu chuyện thực tế minh chứng cho điều này:
- Chàng trai quản trị kinh doanh quốc tế – sau khi tốt nghiệp ở nước ngoài, anh đã giúp bố mẹ (cựu đầu bếp Nha Trang) mở một tiệm bò nướng tại Măng Đen. Anh không chỉ quản lý vận hành mà còn tối ưu quy trình nướng, lựa chọn nguyên liệu, và xây dựng trải nghiệm khách hàng qua việc giới thiệu rượu địa phương và đặc sản.
- Em họ kế thừa doanh nghiệp cơ khí – bố đã đầu tư máy móc hiện đại và mời chuyên gia nước ngoài đào tạo. Người trẻ này học được triết lý “nói ít, lắng nghe nhiều” và đang áp dụng công nghệ số để nâng cao năng suất.
- Những người thừa kế thương hiệu ẩm thực – cháu nội của người sáng lập Phở Thìn Bờ Hồ, cháu ngoại của Phở Xào Bát Đàn, và các thế hệ kế tiếp của Chả Cá Lã Vọng, Bún Ốc Phù Đồng… Họ không chỉ bảo tồn hương vị truyền thống mà còn mở rộng kênh bán hàng trực tuyến, đưa món ăn Việt ra thị trường quốc tế.
Bài học và triển vọng
Thế hệ doanh nhân trẻ Việt không chỉ là người thừa kế mà còn là những nhà sáng tạo. Họ kết hợp kiến thức quốc tế, công nghệ mới và tinh thần “cội nguồn” để tạo ra các mô hình kinh doanh đa dạng: sản xuất, thực phẩm, xây dựng, nông nghiệp, logistics và dịch vụ.
Những ví dụ như doanh nhân Việt thế hệ mới đã chứng minh rằng, dù xuất phát từ gia đình nổi tiếng hay không, họ đều đóng góp giá trị vật chất và tinh thần cho cộng đồng, cho quê hương và cho nền kinh tế quốc gia.
Như lịch sử đã ghi nhận Hoshi Ryokan (từ năm 718) và Marchesi Antinori (từ năm 1385) – những doanh nghiệp gia đình tồn tại qua hàng chục thế hệ – chúng ta hy vọng rằng các doanh nghiệp Việt sẽ viết nên câu chuyện tương tự, khẳng định vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu.
Hãy chia sẻ câu chuyện của bạn hoặc người thân đang đứng trên con đường kế thừa doanh nghiệp gia đình, để cùng nhau xây dựng một cộng đồng doanh nhân mạnh mẽ hơn.
