Bức tranh huy động và giải ngân ODA năm 2025

Trong cuộc họp Ban Chỉ đạo quốc gia về ODA do Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn chủ trì ngày 16/1, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương đã công bố chi tiết các khoản vay ODA và vay ưu đãi năm 2025. Việt Nam đã ký mới khoảng 624 triệu USD cho 10 chương trình, mức tương đương với năm 2024.

Tổng vốn giải ngân nguồn vay nước ngoài cho đầu tư công năm 2025 đạt 8.94 triệu tỷ đồng (hơn 8.900 nghìn tỷ đồng). Trong đó, kế hoạch năm 2024 chỉ thực hiện được 32.93% và năm 2025 đạt 35.27%, thấp hơn so với kỳ trước. Đối với các bộ, ngành Trung ương, tỷ lệ giải ngân năm 2025 lên tới 46.02%.

Ước tính đến 31/1/2026, tổng giải ngân năm 2025 sẽ khoảng 10.5 nghìn tỷ đồng, chiếm khoảng 45% kế hoạch đề ra.

Nguyên nhân gây chậm trễ trong giải ngân

Thứ trưởng Trần Quốc Phương chỉ ra ba nhóm nguyên nhân chính:

• Dự án chưa chuẩn bị đầy đủ: chậm giải phóng mặt bằng, tái định cư, xác định giá đất và chuyển đổi mục đích sử dụng rừng.
• Quy trình đấu thầu và ký hợp đồng kéo dài: phát sinh vướng mắc thuế, điều chỉnh chủ trương đầu tư, và thay đổi hiệp định vay.
• Thể chế và thủ tục hành chính: thời gian đàm phán, ký kết và gia hạn hiệp định vay còn quá lâu; một số dự án đồng thời giải ngân kế hoạch 2024‑2025 khiến tỷ lệ thực tế không phản ánh đúng tiến độ.

Thêm vào đó, việc chậm nhận được ý kiến không phản đối của các đối tác phát triển, thiếu vật liệu, giá nguyên liệu tăng cao, thời tiết cực đoan và thiên tai cũng làm giảm tốc độ thi công và giải ngân.

Cải cách pháp lý hỗ trợ vay vốn nước ngoài

Từ tháng 10/2025, Chính phủ đã ban hành một loạt quy định mới nhằm rút ngắn thời gian đàm phán và đơn giản hoá thủ tục vay ODA:

• Luật 141/2025/QH15 sửa đổi Luật Quản lý nợ công, có hiệu lực từ 1/1/2026, giảm thiểu các bước hành chính, phân quyền đàm phán và ký kết hiệp định vay.
• Luật 137/2025/QH15 sửa đổi Luật Điều ước quốc tế, cho phép đồng thời đề xuất ký và phê duyệt điều ước, rút ngắn thời gian thẩm định.
• Hoàn thiện các nghị định sửa đổi Nghị định 242/2025/NĐ‑CP và các nghị định liên quan, mở rộng đối tượng tiếp cận vốn, điều chỉnh cơ chế cấp phát và cho vay lại phù hợp với năng lực tài chính địa phương.

Kế hoạch vay vốn 2026 và định hướng 2026‑2030

Theo Bộ Tài chính, nhu cầu huy động vốn vay của Chính phủ giai đoạn 2025‑2027 khoảng 2.218,3 nghìn tỷ đồng. Trong năm 2026, dự kiến sẽ huy động 146.280 nghìn tỷ đồng (tương đương 5,5 tỷ USD) để tài trợ các dự án quan trọng quốc gia, bao gồm hạ tầng giao thông, năng lượng và công trình công cộng có tính lan tỏa cao.

Đề án định hướng huy động và sử dụng ODA, vay ưu đãi giai đoạn 2026‑2030 đang được hoàn thiện, dự kiến tổng vốn vay trong giai đoạn này đạt 38 tỷ USD. Các nguồn này sẽ ưu tiên cho các dự án hạ tầng trọng điểm, tạo đột phá và chuyển đổi trạng thái phát triển ở cấp quốc gia, vùng và địa phương.

Chính phủ dự kiến huy động 5,5 tỷ USD từ nguồn vay nước ngoài trong năm 2026 để triển khai các dự án trọng điểm quốc gia.