Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, mang lại cơ hội xóa bỏ nhiều điểm nghẽn pháp lý trong hoạt động xây dựng. Đồng thời, các quy định mới cũng đặt ra thách thức mới về soạn thảo hợp đồng và kiểm soát rủi ro.
Những cải cách then chốt của Luật Xây dựng sửa đổi
Cải cách quản lý đầu tư và hợp đồng
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết luật mới chia thành ba nhóm: nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư, đơn giản hoá thủ tục, và phân định rõ trách nhiệm các bên. Đối với hợp đồng, luật bổ sung định nghĩa chi tiết về “sự kiện bất khả kháng” và “hoàn thành cơ bản”, đồng thời yêu cầu các bên bảo đảm nghĩa vụ theo luật dân sự.
Đơn giản hoá thủ tục và điều kiện kinh doanh
Điều kiện thiết kế trong báo cáo khả thi không còn giới hạn ở “thiết kế cơ sở” mà có thể mở rộng tùy quyết định đầu tư. Quyền và trách nhiệm của người quyết định đầu tư được nâng cao, còn giấy phép xây dựng được giảm bớt đối tượng miễn giấy phép, chỉ còn một bước thủ tục khi dự án khởi công. Ngoài ra, luật bỏ yêu cầu năng lực tổ chức, thay thế bằng đánh giá hồ sơ và kinh nghiệm cá nhân.
Quản lý chi phí và tính toán giai đoạn
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế Xây dựng (Bộ Xây dựng) giải thích rằng chi phí đầu tư sẽ được tính dần theo từng giai đoạn thiết kế, thay vì nguyên tắc “tính đúng tính đủ” ngay từ đầu. Điều này giúp chủ đầu tư điều chỉnh ngân sách dựa trên thực tế thi công và giảm thiểu lãng phí.
Kiểm soát rủi ro pháp lý trong dự án xây dựng
Luật mới chuyển từ kiểm soát tiền tệ sang quản trị rủi ro, trao quyền nhiều hơn cho các chủ thể. Tuy nhiên, nếu không kịp nắm bắt quy định, khả năng tranh chấp có thể tăng. PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh rằng các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng luôn tiềm ẩn rủi ro đa lớp, từ thiết kế hợp đồng đến quản lý chi phí.
Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, chia sẻ ví dụ thực tiễn: một doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối giữa hai nhà máy trong khu công nghiệp nhưng phải chờ nhiều năm mới được cấp phép, gây trì hoãn sản xuất. Trường hợp này phản ánh sự chậm trễ do quy định chưa phù hợp với thực tiễn.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết, các vấn đề thanh toán, quyết toán và tiến độ là nguồn gây tranh chấp phổ biến nhất. Do đó, hợp đồng cần quy định chi tiết về thời gian, hình thức thanh toán và các biện pháp xử lý vi phạm.
Để giảm thiểu tranh chấp, các bên nên:
- Áp dụng mẫu hợp đồng chuẩn, có điều khoản dự phòng cho “sự kiện bất khả kháng”.
- Thực hiện đánh giá rủi ro pháp lý ngay từ giai đoạn thiết kế.
- Tăng cường đào tạo nội bộ về luật mới và quy trình quản lý chi phí.
- Thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa cơ quan quản lý, chủ đầu tư và nhà thầu.
Những biện pháp này không chỉ giúp doanh nghiệp tuân thủ luật mới mà còn nâng cao hiệu quả đầu tư, giảm thiểu chi phí tranh chấp và thời gian thi công.
